thơ mùa đông . . .

By Từ Linh Nguyên

không dỗ nổi giấc mình đêm cõng gió vào đông
có chiếc lá vừa rơi cong oằn khuya phố vắng
giọng cười ai cơ hồ câu hứa mỏng
lẫm chẫm thơ lưu lạc cuối con đường

đèn hắt bóng lên hàng đông nhếch nhác
cây co ro ngơ ngác ngó nhìn nhau
có tiếng thở run qua mùa lạnh cóng
khói mang đi hơi ấm lạnh te lòng

đôi ba tiếng chim buồn rơi hốt hoảng
vết cô hoang khất lạnh phía đêm hờ
chưa đủ nhớ sao sương òa lên mí
gió hoang mang mắt bụi không ngờ

bấm đốt tính sao mùa hay hốt hoảng
mấy âm dương chia chác nhớ tanh bành
thượng khuyết rũ xuống vai gầy hạ đoạn
đã nghe mùa vừa quá một chờ mong

may bếp ủ chưa tàn đêm gãy nửa
nhóm lên khuya đốm nụ ủ say mùa
quá mới quá lưng cành thương trỗi nhịp
lời ru nào vừa lắng xuống cơn khuya

ta ngồi vọng mai về nơi chân sớm
nghe khuya đầy giọt nhớ thức trêu ngươi
ừ thao thức nghĩa là đêm trở dạ
cho thơ mai gieo nắng xuống môi người

mai em nhé bắt đền đêm mất ngủ
ví dụ là . . . một ánh mắt em thôi

                                   01h24
                               24/10/2009


More...

Cho một nỗi buồn ...

By Từ Linh Nguyên

Ngổn ngang ...

Ngổn ngang mắt. Ngổn ngang lòng
Tha hương. Một mảnh hồn không. Đẫm buồn
Nhìn chiều ngả bóng hoàng hôn
Mà nghe đau quặn. Tiếng hòn đá lăn . . .

Tháng năm bầm vết thương hằn
Ăn năn sũng ướt trên cành chiêm bao

Quê nhà. Mắt mẹ gầy hao
Có dòng sông đổ quặn vào mưa dông
Cha ngồi che bớt mùa đông
Hai mái đời - Một mênh mông gió gào

Mắt khuya ngang dọc vết cào
Tha hương. Một mảnh đêm gào. Trắng mưa . . .



Vấn...

Cha ốm con không có nhà
Cha nằm an ủi- đường xa dốc đèo
Một đời cha cuốc gieo neo
Trồng cây phải chỗ đất nghèo. cây trơ ...???

                                       13/10/2009


More...

Ca dao em

By Từ Linh Nguyên

 

               ( Là khi anh biết nhớ em . . .)

1.

Gió mưa chín cả con đường

Anh về với cả vô thường gió mưa

Dầm chân nẻo tối bước bừa

Trên tay còn một lá bùa mắt em


Câu thơ vụng nỗi lấm lem

Vẫn tham ôm cả u huyền mà ru


2.

Ngày hữu hạn khoảng hai tư

Nhớ em nên muốn bây giờ hai năm

Một giờ - có đáng bao lăm

Tí teo thôi để anh cầm tay em


Không tin ? Hỏi nhỏ mà xem

Đến ngay con tạo cũng quen thế à !


3.

Bây giờ anh biết nhớ em

Nên đêm giờ cứ thừa thêm một mình

Con trăng không mọc sân đình

Nó ra ruộng vỡ tan mình vào khuya


Rõ ràng lũ hạn không về

Nhớ em - Chiêm thúi mùa khê như thường

                         
                            11/10/2009

More...

mảnh vụn của ngày . . .

By Từ Linh Nguyên

1.
mưa cứ nghiêng và sông đang rơi
em cứ đến cũng vừa đi ngày rất tội
cỏ không buồn chỉ xanh như nấc
chỉ xanh như nấc . . .

2.
mây bay qua đời
cỏ đau chi thế
cho chiều tôi rơi

3.
lá quên lay gió
tiếng chim rụng chiều
chân về nơi đâu

4.
tôi đuổi tôi đi
tôi tìm tôi về
ngày hao quá nửa
tôi ngồi rủa tôi

cn 11/10/2009

More...

Ba nghìn thế giới thơm

By Từ Linh Nguyên

 

Ba nghìn thế giới thơm

( thiền và thi ca)

                                                                                 Nhật Chiêu

Hoa mơ một chút nhụy

Ba ngàn thế giới thơm

( Nhất điểm mai hoa nhụy

Tam thiên thế giới hương)


Đó là một thiền ngôn xưa mà ta có thể đọc trong thấy trong Thiền lâm cú tập (Zenrinkushu)

Nếu ba nghìn thế giới không có một chút nhụy hoa nào thì nó sẽ ra sao ?

Có gì nhẹ như một chút nhuỵ hoa mơ? Có gì huy hoàng như phấn hoa bay trong gió truyền tin sự sống và ướp hương ba nghìn thế giới? Và cõi ta bà trở thành xứ sở của hoa mơ.

Lang thang trong cõi Ta bà Basho cảm nhận mùi hương hoa mơ như một hơi thở sáng thế:

Mùi hoa mơ ơi

con đường núi mọc

bỗng nhiên mặt trời

(Ume ga ka ni

Notto hi no deru

Yamaji kana)

                      Basho

Hương hoa mơ đã xui mặt trời mọc hay mặt trời giục giã cánh hoa mơ kia mở phơi hương sắc? Mặt trời cũng chỉ là một cánh hoa khác bông hoa của hư không.

Thiền đã đi vào thơ như thế Thiền đã nở rộ thành Thơ khi trái tim người biết hát.

Thiền và thơ tương nhập như Quan Âm đi vào trong cỏ nội hoa ngàn:

Thiện tai Quan Thế âm

Toàn thân nhập hoang thảo

                     Thiền lâm cú tập

( Diệu kỳ thay Quan Thế Âm

Toàn thân thể nhập muôn vàn cỏ cây)

Chính vì thế mà nhà thơ nữ Sono-jo muốn ôm hết vào lòng cỏ lá mùa xuân:

Bước lang thang

Đưa tay mà hái

cỏ mùa Xuân hoang

                      Sono-jo

(Te wo nobete

Ori - yuku haru no

Kusaki kana)

Nhưng cỏ thì có chi đáng kể? Chính bản chất " vô dụng" của cỏ đã làm cho cõi Ta bà ngát một màu xanh:

Cỏ vô dụng

vẫn mê mải lan tràn

và mặt trời cũng tràn lan

                       Issa

(Muda gusa ya

Nanji mo nobiru

Hi mo nobiru)

Cỏ vô dụng. Thền nghệ thuật và thơ ca cũng thế tất cả là vô dụng. Vô dụng tất nhiên  nằm ngoài cái vòng " kim cô" của lợi nhuận. trong tình yêu của Quan Âm và trong thiên nhiên không có gì hữu dụng hay vô dụng.

Cỏ vô dụng đến nỗi nó chỉ có thể" dẫn đưa đời sống đi lên" chứ không có khả năng nào khác như Whitman từng nói:

Mầm cỏ non bé nhất cho thấy thực ra không có chết chóc gì

Và nếu có đi nữa nó cũng dẫn đưa đời sống đi lên chứ không đợi ở chỗ tận cùng mà chặn ngưng cuộc sống ...

Nhưng hoa mơ kia vào cỏ hoang kia từ đâu mà có mặt? Để mà hương thơm. Để mà mặt trời mọc. Để mà dẫn đưa đời sống. để mà Quan âm? Hỏi thửa chúa Xuân xem:

Dục vấn hoa lai xứ

Đông quân diệc bất tri

                        Thiền lâm cú tập

(Muốn hỏi hoa nơi đến

Chúa Xuân nào biết đâu)

Mọi câu hỏi siêu hình đều vô nghĩa. Đời sống để sống không phải để hỏi. Rằng hoa đến từ đâu hay hương đến từ đâu:

Từ cây hoa nào

Mà ta không biết

một làn hương trao

                         Basho

(Nan no ki no

Hana towa shirazu

Nioi kana)

Basho biết rằng mình không biết. Thì cũng chẳng " tệ" hơn Socrates. Họ là nòi " bất tri"

Bất tri hà xứ tự

Phong tống giảm thanh lai

                          Thiền lâm cú tập

( Tự chùa nào không biết

Tiếng chuông theo gió về)

Hương hoa và tiếng chuông đưa dẫn tâm hồn ta đi lên đến gần một bờ cõi khác như thể đó là bờ bên kia.

Hoa đào như áng mây xa

Cchuông từ Ueno đến?

Hay từ Asakura?Basho

(Hana no kuno

Kane wa ueno ka

Asakura ka)

Nơi nào là bờ bên kia? Ueno hay asakura? hay bờ bên kia chính là ờ bên này? Hoa đào ở đây và tiếng chuông đang ngân bây giờ. Mà dư hương và dư âm thì đã phảng phất và vang vọng tự ngìn xưa.

Như cây tùng cổ và tiếng chim huyền bí:

Cổ tùng đàm bát nhã

U điểu lộng chân như.

                          Thiền lâm cú tập

( Cây tùng cổ xưa ca bát nhã

Cánh chim huyền bí múa chân như)

Cây tùng ấy cánh chim ấy là Bồ tát trong đời. Hoặc là Bồ tát hoá thân vào tùng vào chim. bản thân thiên nhiên là Đại Bồ tát. Cũng như nhật nguyệt là Như Lai: Mặt trời Phật mặt trăng Phật

Có cây thông già trong thơ Issa:

Chưa thành Phật Đà

Thông già một cội

Mơ gần mơ xa

                                Issa

(Hotoke to mo

Narade uka uka

Oi no matsu)

Cây thông già đứng mơ trong một thế giới mơ dưới một bầu trời mơ. đó là mơ trong mơ mộng trung chi mộng

Mơ là gì và thực là gì? Thế giới này là gi? Ta nhớ bài tứ thế chi ca của nữ thi sĩ Sonojo ( môn đồ của Basho)

Bầu trời rạng đông

Hay trăng thu ngời sáng

biết đâu là thực

Hay giấc mơ mòng

Nam mô A Di Đà Phật !

                               Sonojo

(Aki no tsuki

Haru no akebono

Mishi sora wa

Yume kara tsutsu ka

Namuamidabutsu)

Cuộc đời là thực cũng được là mơ cũng được. Có cái gì khác nhau đâu. Nam mô với thực nam mô với mộng nam mô với cuộc đời - đấy là tiếng hát của Sonojo. Như trong lá thư nàng gửi cho thiền sư Unko:

"Chớ cầu tìm chân như chớ cầu tìm hư vọng. đấy chính là căn nguyên của Đại đạo ... Liều thì xanh rờn hoa thì đỏ thắm tự nhiên nhi nhiên thơ haiku và đoản ca cần sáng tác . . . Ngày tháng tôi trôi qua trong lời niệm Phật trong sáng tác haiku và đoản ca. Lên cõi cực lạc cũng tốt mà sa xuống địa ngục cũng chẳng hề chi "

Đối với một tâm hồn như Sonojo mơ và thực không còn ý nghĩa. tâm hồn ấy bay trên đường khinh thanh nhẹ nhàng như phấn hoa nhẹ nhàng như hương thơm. Nàng là " huyền điều" cánh chim huyền bí của thơ ca. Chân như là trò chơi của nàng ( lộng chân như) và hư vọng cũng thế. là môn đồ của của basho nàng cùng thầy làm cho thơ ca lan rộng cõi u huyền .

Thiền đi vào trong thơ như nhật nguyệt và càn khôn đi vào trong tay áo:

Tụ trung nhật nguyệt tàng

Chưởng nội ác càn khôn

                               Thiền lâm cú tập

( Nhật nguyệt chui vào tay áo

Càn khôn nắm tận tay)

Vì thế nên Hokushi mới tự do di chuyển vầng trăng như thể đó là một món đồ chơi:

Treo trăng lên cành thông

rồi tôi lấy trăng xuống

mà ngắm trăng tuyệt trần.

                                 Hokushi

(Tsuki wo matsu ni

Kaketari hazushite mo

Mitari)

Thiền là tự do chơi đùa với vũ trụ. Thiền giải thể mọi ràng buộc mọi quy luật. và thơ ca cũng thế. Nên Thiền và thơ cùng hân thưởng tự do chung:

Ngồi trên thuyền trôi

Và vầng trăng khuyết

tựa vào lòng tôi

                             Taigi

(Mikazuki ya

Hiza ni kage sasu

Fune no naka)

Nhật nguyệt ( và cả càn khôn) nằm trong tay áo ta trên đầu gối ta trong hạt cải mòng trên đầu lông xíu.. . Bao giờ mà chẳng thế.

Chứ nhật nguyệt nằm đâu? và càn khôn nữa?

Thiền đã tạo dựng cho thơ ca một vô môn quan. Thiên tài thơ ca sẽ bước qua cửa ấy và càn khôn độc bộ

Con người trong thơ thiền là vô ngã- vì vậy có thể nắm giữ nhật nguyệt bước qua càn khôn đi về trong thời gian vô tận. Ngã là cái tôi hữu hạn là cái chết

Vô ngã là bất kỳ điều gì được hiện thành được sống. Tự do.

Nói như nhà thơ Thiền hiện đại Takahashi Shinkichi trong bài thơ tự do:

Không ở nhà

Bảo họ tôi đi vắng

Bảo họ không có ai ở đây

Năm trăm triệu năm sau tôi về

Trong tác phẩn khác Shinkichi nói rõ hơn:

Không có ai là đang sống. Con người chúng ta là được sông. Như một âm thanh như một áng mây.

...

Con người chúng ta cũng giống như âm thanh đó. Không có gì như là ngã. Chỉ có vô ngã là hiện hữu

Vì thế trong thế giới của Shinkichi vỏ sò nằm trong cát là một cầu vồng:

Cầu vồng nằm trong cát

Bình thản trước những con sóng ồn ào

Chôn mình trong cát

Một vỏ sò nằm ngủ

Chỉ một chút đong đưa

Khi sóng chiều đấn hát

Mặc trùng dương gần rú

Vẫn lặng yên mơ màng

Một ngày nào đó

Biển hoá nương dâu

Bãi bờ thành  đáy nước

Vỏ sò không sá kể

Ngày mai một buổi nào

Và dẫu nằm trong cát

Chẳng ghen gì mây cao

Vỏ sò đã quên hết

Nhục thân xưa của mình

Và những năm về trước

Đã đi cùng hư không

Mơ màng không xao xuyến

Lãng đãng không muộn phiền

Dâng mình cho nhịp điệu

Của bước dài Vô biên

Và một ngày nào đó

Vỏ sò ai nhặt lên

Sau một cuộc hoá thân

Hốt nhiên thành cúc áo

Nó sẽ không sầu não

Không một lần bận tâm

A vỏ sò!

Cầu vồng nằm trong cát

Chỉ một chút đong đưa

Khi sóng chiều đến hát ...

Bài thơ mang một chút dư vang của một bài haiku xưa

Cơn giông

Ô kìa vỏ ốc

Trống không

                            Yajin

(Kogarashi to

Narinu katatsumuri no

Utsusegal)

Chính vì trống không cho nên vỏ sò mới chứa trong nó niềm tịch liêu vô tận và nhịp điệu vô biên.

Vỏ ốc ấy cũng giống như thơ thiền trống không mà đầy đủ ba nghìn thế giới

Và ba nghìn thế giới ấy có thể bừng dậy hương thơm vì một chút nhụy hoa mơ

                                                          (Nguyệt san Giác Ngộ - số 91)

More...

Nghĩ về Lửa . . .

By Từ Linh Nguyên

Cuộc đời phức tạp từ khi có lửa !
Bắt đầu bằng Prômêtê bị câu rút trên sườn núi Olanhpơ
Lửa đã tràn xuống trần gian
Sâu vào từng ngõ ngách  

Lửa nấu thức ăn và sưởi ấm cho người thóat đời lang thú
Lửa cũng đốt tâm can thành quỷ trú mặt người  

Lửa óan cừu chậm chờn trên nghĩa địa thổi tung lên chiến tranh phân biệt đói nghèo và bệnh tật
Quờ quạng tay Satăng rút bòn tơ hạnh phúc
Nhóm lên tang thương nước mắt nghẹn đời  

Lửa niềm vui sáng ngời bình minh hạnh phúc thắp lên từ trắc ẩn những hoang phế ngủ vùi
Đan Kô bước đi với trái tim trên tay giữa bóng đêm phù thủy
Đốt tàn lạnh lùng và cô đơn cho người bên nhau ấm lửa tình nhân  

Lửa cháy qua những rã rụn và tồn sinh
Cháy qua giận dừ lẫn hiền từ thật thà và lừa lọc
Lửa mang diện mạo của hai mặt: thiên thần và quỷ ác
Ngỏanh lại là mặt trời xoay bước là đêm  

Lửa có mặt trong rượu trong thơ trong họa ca và trong tất cả
Hủy diệt lẫn tái sinh
Để tất cả có thể làm nên hôm qua hôm nay ngày sau.
Mà cũng có thể chẳng thành gì cả
Có thể là đời hoa
mà cũng có thể thành một nghĩa địa đen
Thốt nhiên anh chợt mỉm cười nhận ra điều này  

Khi nhìn vào mắt em !
Ở bên trời bình minh vừa thức . . .
                                                     30/9/2009



More...

Đừng lời . . .

By Từ Linh Nguyên

Chia ngày lẻ nhúm chiều phai

Nhân đêm chẵn mớ  khuya dài năm canh

Lén nhau cộng nắng để dành

Lại trừ mất chút buồn tênh hênh. Giờ . . .


Đừng lời. Sẽ thấm chơ vơ

Gọi sông khua sóng gọi bờ rũ mây

Gọi đau cơn gió vơi đầy

Trăng rơi lối  thấp mưa vầy nẻo cao


Đừng lời. Cho bấy hư hao

Lạt môi thì cũng dậu rào lấy thương

Biết đi. Là biết vô thường

Xin thơm cho một ngày hương với lòng


Ủ mình . . . lắng đục mà trong

Nấn na ở lại bên dòng ấy chi

Níu lòng bớt chuyến phân ly

Lở hay bồi . . . cũng cười khì mà vui


Chia ngày lẻ lại mình thôi

Nhân đêm chẵn cái buồn côi cút buồn

Ngửa lòng. Trôi với mưa tuôn

Thấy nhau đứng ở cuối nguồn. Lạnh run . . .

                                        29/9/2009

More...

với mưa khuya . . .

By Từ Linh Nguyên

"... cũng như khuya biên giới thế nào đâu

cũng như anh sảng lên tìm và khóc

rồi nằm say trên một ray tàu . . . "

(NHHM)

thấy buồn. hỏi đêm buồn không

dạ thưa rất mực ruộng đồng trắng phau

xác xơ. rơm úa rạ nhàu

còn i ới vạt cỏ đau cuối bờ


xô nhau sóng cuốn đêm hờ

hững mưa té sấp vào ngơ ngáo dòng

đã đành thất bát chờ mong

xin đừng giáp hạt chút lòng khoắt khuya


hắt xanh xao một đầm đìa

cũng toan tuyệt tận đôi bìa hoang phôi

đã ngùi sũng xuống thì thôi

nấc lên sẽ úa vào trơi trớt mùa


nhác nhao đêm hắt bóng. thừa

gặp mình. còn một mình tưa tướp. ngồi

rằng mưa thì cứ mưa thôi

nhạt cười hỏi gió bên đời ngàn dâu


khuya giờ biên giới nào đâu

thì thôi thức ngủ cũng nhàu thế thôi

lanh canh cho bõ ngậm ngùi

long đong câu hát về nơi cuối mình

                               03/9/2009

More...

Hát giữa chiều gió nổi . . .

By Từ Linh Nguyên

Xin đừng mưa xuống. Ngày ơi

Nhớ cho nước mắt theo đời chảy xuôi

Loang quanh cũng một - luân - hồi

Dấu trong mai sớm là lời đêm thâu


Đừng chân xéo lá. Chiều đau

Ngẫm khi xanh cũng đóan màu vàng phai

Có khi vui hết ngày dài

Mới run quạnh phía mưa hoai hóac buồn


Là khi bước chạm cội nguồn

Nghe trong sỏi cuội sóng vờn xanh xao

Khứ hồi mấy quãng chiêm bao

Thành viên bi nhỏ lăn vào ấu thơ


Viên bi của thuở dại khờ

Lấm lem bùn đất vẫn mơ cánh diều

Vui buồn rất mực trong veo

Khóc cười bên những chó mèo dế giun


Xin đừng xô sóng . Chiều run

Lở - bồi . Cũng một suối nguồn ấy thôi

Còn vui khi ở trên đời

Mai sau giữa đất hát lời cỏ cây . . .
                         30/9/2009

More...

Cái ngày đêm ngã vào mưa . . .

By Từ Linh Nguyên

 

Ngày qua. Gọi nhánh sương mù

Mù sương dẫn lá thiên thu ra chào


Ngờ ngờ gió khép chiêm bao

Rơi ta tả tiếng chim nhao nhác. Chiều . . .


Trầm trầm thốt nhớ lêu bêu

Thì lênh đênh với dạt rều cũng ta !


Nào gần gần với xa xa

Loanh quanh đâu nữa cũng nhòa dưới đêm


Phơi sương . .. hỏi gió có phiền

Vắng trăng sao họp chợ phiên với buồn


Buôn ngày bán nhớ cho quên

Sót khuya lời được chút biền biệt nhau


Hỏi giờ mỗi bước sao lâu

Buồn trơn với bước chân nhàu lối mưa


Người về. Có ướt nhau chưa

Ta đi. Đêm thấy cứ thừa một tôi . . .


Mưa ơi ! Trêu cợt chi lời

Cho khuya xâu lá buồn chơi cuối ghềnh
                             28/09/2009



More...