Chiều bên giếng nước sân chùa ...

By Từ Linh Nguyên

1.

Thả gầu tôi múc bóng tôi

Dây chưa chạm đáy. Bóng. Thôi đã nhoà

Tôi còn đó. Tôi mù xa

Giật mình tự hỏi tôi là tôi không?

Tìm trong sáu cõi phiêu bồng

Một thân hư huyễn mấy dòng nổi trôi

Vành miệng giếng hoá trùng khơi

Tôi. Tan trong vạn nẻo trời mù tăm


Ngày vừa nhúm lẻ tay cầm

Thấy tôi trong giọt không đầm đìa rơi ...


2.

Đời từ chân muội nón mê

Lội ra giữa lấm lem quê nghẹn bùn

Lời ru bù hóng bếp hun

Níu cho trăng rộng bên lùm tre neo

Ơ hay. Quê vẫn quê nghèo

Lạ cho bầu bí cứ đèo bòng thương

Mẹ quê áo rách vô thường

Cứ ru bồi lở nắng sương bãi người


Đói mùa bởi nắng m
ưa thôi

Đói lòng là bởi chân đời vắng nhau

Cũ càng mòn lối biển dâu

Mà sao vẫn mới tinh màu mây xưa

Mới hay rêu giếng sân chùa

Hình như lâu lắm người chưa trở về


Võ vàng chiếc lá Bồ Đề

Rụng trên gạch vỡ ngày về vọng âm


3.

Miệng muốn thốt mà như câm

Đất đai đau những vết trầm bão dông

Lặng nhìn con đò qua sông

Có ai qua hết mênh mông cuộc đời


Ném mình lên bóng ngày r
ơi

Chạm tôi sấp ngửa đất trời mỉa mai

Tháng năm nào có thở dài

Có chăng tôi với nhạt phai cũng mình


Thả gầu múc cuộc phù sinh

ớc trong. Như thể chính mình vừa tan

Thoảng nghe nhẹ lối hương ngàn

Hoa quê lớp lớp mộng tràn líu lo ...

                            30/3/2010

More...

Rồi sẽ bình yên

By Từ Linh Nguyên

" Thế gian vượt lên trên sự sinh diệt như bông hoa nở giữa hư không . Trí tuệ không thể được xem là có hay không . Vì biết rõ như vậy nên khả tính vô biên của tình yêu thức tỉnh "


Vẫn những chiều đi qua không hò hẹn
Những bước chân lơ đãng với con đường
Bảng lảng thời gian nhuốm mầu định mệnh
Cỏ bên trời xanh như chiêm bao . . .

Miền bình yên trú ngụ ở nơi nào
Có thể nói cùng ta một lời về hạnh phúc ?
Lặng lũi tháng năm qua dòng trong đục
Trên đôi vai oằn nặng gánh trần ai. 

Nghe tháng năm nghèn nghẹn tiếng thở dài
Giữa bình yên vẫn mơ hồ dông bão
Ơi bình yên ! Bình yên ... biết khi nào có được
Giữa thế nhân đầy ắp những ưu phiền !?

Lòng ước mơ về cõi thần tiên
Để biết tình là dây oan tu là cõi phúc
Để có được trong tận cùng tâm thức
Một mặt trời thắp sáng cõi vô minh

Để có trong tâm thật sự một yên bình
Không phải những hạnh phúc vô thường - những niềm vui tạm bợ
Giữa bát ngát hư không những bông hoa bừng nở
Mỗi sát-na đều bất khả tư nghì 

Năm tháng bồn chồn mùa hạ sắp qua đi
Ngày hôm nay rồi sẽ là quá vãng !
Bánh xe luân hồi hú reo bờ ngã mạn
Dọc trời đêm chớp biển mưa nguồn

Vừa thoáng mơ hồ đã ngơ ngác sầu vương !?
Trên mặt đất mùa thu những linh hồn cúi mặt
Nhìn năm tháng ra đi về xa lắc
Nghe giật mình tự những ngày xưa ...!!!

Sẽ bỏ lại sau lưng những mất còn hư ảo
Giữa những mùa sương khói mộng vàng son
Nhìn nắng tỏa trong một chiều mây trắng
Nhẹ bay lên trong vắt một linh hồn ...

More...

Ba nghìn thế giới thơm

By Từ Linh Nguyên

 

Ba nghìn thế giới thơm

( thiền và thi ca)

                                                                                 Nhật Chiêu

Hoa mơ một chút nhụy

Ba ngàn thế giới thơm

( Nhất điểm mai hoa nhụy

Tam thiên thế giới hương)


Đó là một thiền ngôn xưa mà ta có thể đọc trong thấy trong Thiền lâm cú tập (Zenrinkushu)

Nếu ba nghìn thế giới không có một chút nhụy hoa nào thì nó sẽ ra sao ?

Có gì nhẹ như một chút nhuỵ hoa mơ? Có gì huy hoàng như phấn hoa bay trong gió truyền tin sự sống và ướp hương ba nghìn thế giới? Và cõi ta bà trở thành xứ sở của hoa mơ.

Lang thang trong cõi Ta bà Basho cảm nhận mùi hương hoa mơ như một hơi thở sáng thế:

Mùi hoa mơ ơi

con đường núi mọc

bỗng nhiên mặt trời

(Ume ga ka ni

Notto hi no deru

Yamaji kana)

                      Basho

Hương hoa mơ đã xui mặt trời mọc hay mặt trời giục giã cánh hoa mơ kia mở phơi hương sắc? Mặt trời cũng chỉ là một cánh hoa khác bông hoa của hư không.

Thiền đã đi vào thơ như thế Thiền đã nở rộ thành Thơ khi trái tim người biết hát.

Thiền và thơ tương nhập như Quan Âm đi vào trong cỏ nội hoa ngàn:

Thiện tai Quan Thế âm

Toàn thân nhập hoang thảo

                     Thiền lâm cú tập

( Diệu kỳ thay Quan Thế Âm

Toàn thân thể nhập muôn vàn cỏ cây)

Chính vì thế mà nhà thơ nữ Sono-jo muốn ôm hết vào lòng cỏ lá mùa xuân:

Bước lang thang

Đưa tay mà hái

cỏ mùa Xuân hoang

                      Sono-jo

(Te wo nobete

Ori - yuku haru no

Kusaki kana)

Nhưng cỏ thì có chi đáng kể? Chính bản chất " vô dụng" của cỏ đã làm cho cõi Ta bà ngát một màu xanh:

Cỏ vô dụng

vẫn mê mải lan tràn

và mặt trời cũng tràn lan

                       Issa

(Muda gusa ya

Nanji mo nobiru

Hi mo nobiru)

Cỏ vô dụng. Thền nghệ thuật và thơ ca cũng thế tất cả là vô dụng. Vô dụng tất nhiên  nằm ngoài cái vòng " kim cô" của lợi nhuận. trong tình yêu của Quan Âm và trong thiên nhiên không có gì hữu dụng hay vô dụng.

Cỏ vô dụng đến nỗi nó chỉ có thể" dẫn đưa đời sống đi lên" chứ không có khả năng nào khác như Whitman từng nói:

Mầm cỏ non bé nhất cho thấy thực ra không có chết chóc gì

Và nếu có đi nữa nó cũng dẫn đưa đời sống đi lên chứ không đợi ở chỗ tận cùng mà chặn ngưng cuộc sống ...

Nhưng hoa mơ kia vào cỏ hoang kia từ đâu mà có mặt? Để mà hương thơm. Để mà mặt trời mọc. Để mà dẫn đưa đời sống. để mà Quan âm? Hỏi thửa chúa Xuân xem:

Dục vấn hoa lai xứ

Đông quân diệc bất tri

                        Thiền lâm cú tập

(Muốn hỏi hoa nơi đến

Chúa Xuân nào biết đâu)

Mọi câu hỏi siêu hình đều vô nghĩa. Đời sống để sống không phải để hỏi. Rằng hoa đến từ đâu hay hương đến từ đâu:

Từ cây hoa nào

Mà ta không biết

một làn hương trao

                         Basho

(Nan no ki no

Hana towa shirazu

Nioi kana)

Basho biết rằng mình không biết. Thì cũng chẳng " tệ" hơn Socrates. Họ là nòi " bất tri"

Bất tri hà xứ tự

Phong tống giảm thanh lai

                          Thiền lâm cú tập

( Tự chùa nào không biết

Tiếng chuông theo gió về)

Hương hoa và tiếng chuông đưa dẫn tâm hồn ta đi lên đến gần một bờ cõi khác như thể đó là bờ bên kia.

Hoa đào như áng mây xa

Cchuông từ Ueno đến?

Hay từ Asakura?Basho

(Hana no kuno

Kane wa ueno ka

Asakura ka)

Nơi nào là bờ bên kia? Ueno hay asakura? hay bờ bên kia chính là ờ bên này? Hoa đào ở đây và tiếng chuông đang ngân bây giờ. Mà dư hương và dư âm thì đã phảng phất và vang vọng tự ngìn xưa.

Như cây tùng cổ và tiếng chim huyền bí:

Cổ tùng đàm bát nhã

U điểu lộng chân như.

                          Thiền lâm cú tập

( Cây tùng cổ xưa ca bát nhã

Cánh chim huyền bí múa chân như)

Cây tùng ấy cánh chim ấy là Bồ tát trong đời. Hoặc là Bồ tát hoá thân vào tùng vào chim. bản thân thiên nhiên là Đại Bồ tát. Cũng như nhật nguyệt là Như Lai: Mặt trời Phật mặt trăng Phật

Có cây thông già trong thơ Issa:

Chưa thành Phật Đà

Thông già một cội

Mơ gần mơ xa

                                Issa

(Hotoke to mo

Narade uka uka

Oi no matsu)

Cây thông già đứng mơ trong một thế giới mơ dưới một bầu trời mơ. đó là mơ trong mơ mộng trung chi mộng

Mơ là gì và thực là gì? Thế giới này là gi? Ta nhớ bài tứ thế chi ca của nữ thi sĩ Sonojo ( môn đồ của Basho)

Bầu trời rạng đông

Hay trăng thu ngời sáng

biết đâu là thực

Hay giấc mơ mòng

Nam mô A Di Đà Phật !

                               Sonojo

(Aki no tsuki

Haru no akebono

Mishi sora wa

Yume kara tsutsu ka

Namuamidabutsu)

Cuộc đời là thực cũng được là mơ cũng được. Có cái gì khác nhau đâu. Nam mô với thực nam mô với mộng nam mô với cuộc đời - đấy là tiếng hát của Sonojo. Như trong lá thư nàng gửi cho thiền sư Unko:

"Chớ cầu tìm chân như chớ cầu tìm hư vọng. đấy chính là căn nguyên của Đại đạo ... Liều thì xanh rờn hoa thì đỏ thắm tự nhiên nhi nhiên thơ haiku và đoản ca cần sáng tác . . . Ngày tháng tôi trôi qua trong lời niệm Phật trong sáng tác haiku và đoản ca. Lên cõi cực lạc cũng tốt mà sa xuống địa ngục cũng chẳng hề chi "

Đối với một tâm hồn như Sonojo mơ và thực không còn ý nghĩa. tâm hồn ấy bay trên đường khinh thanh nhẹ nhàng như phấn hoa nhẹ nhàng như hương thơm. Nàng là " huyền điều" cánh chim huyền bí của thơ ca. Chân như là trò chơi của nàng ( lộng chân như) và hư vọng cũng thế. là môn đồ của của basho nàng cùng thầy làm cho thơ ca lan rộng cõi u huyền .

Thiền đi vào trong thơ như nhật nguyệt và càn khôn đi vào trong tay áo:

Tụ trung nhật nguyệt tàng

Chưởng nội ác càn khôn

                               Thiền lâm cú tập

( Nhật nguyệt chui vào tay áo

Càn khôn nắm tận tay)

Vì thế nên Hokushi mới tự do di chuyển vầng trăng như thể đó là một món đồ chơi:

Treo trăng lên cành thông

rồi tôi lấy trăng xuống

mà ngắm trăng tuyệt trần.

                                 Hokushi

(Tsuki wo matsu ni

Kaketari hazushite mo

Mitari)

Thiền là tự do chơi đùa với vũ trụ. Thiền giải thể mọi ràng buộc mọi quy luật. và thơ ca cũng thế. Nên Thiền và thơ cùng hân thưởng tự do chung:

Ngồi trên thuyền trôi

Và vầng trăng khuyết

tựa vào lòng tôi

                             Taigi

(Mikazuki ya

Hiza ni kage sasu

Fune no naka)

Nhật nguyệt ( và cả càn khôn) nằm trong tay áo ta trên đầu gối ta trong hạt cải mòng trên đầu lông xíu.. . Bao giờ mà chẳng thế.

Chứ nhật nguyệt nằm đâu? và càn khôn nữa?

Thiền đã tạo dựng cho thơ ca một vô môn quan. Thiên tài thơ ca sẽ bước qua cửa ấy và càn khôn độc bộ

Con người trong thơ thiền là vô ngã- vì vậy có thể nắm giữ nhật nguyệt bước qua càn khôn đi về trong thời gian vô tận. Ngã là cái tôi hữu hạn là cái chết

Vô ngã là bất kỳ điều gì được hiện thành được sống. Tự do.

Nói như nhà thơ Thiền hiện đại Takahashi Shinkichi trong bài thơ tự do:

Không ở nhà

Bảo họ tôi đi vắng

Bảo họ không có ai ở đây

Năm trăm triệu năm sau tôi về

Trong tác phẩn khác Shinkichi nói rõ hơn:

Không có ai là đang sống. Con người chúng ta là được sông. Như một âm thanh như một áng mây.

...

Con người chúng ta cũng giống như âm thanh đó. Không có gì như là ngã. Chỉ có vô ngã là hiện hữu

Vì thế trong thế giới của Shinkichi vỏ sò nằm trong cát là một cầu vồng:

Cầu vồng nằm trong cát

Bình thản trước những con sóng ồn ào

Chôn mình trong cát

Một vỏ sò nằm ngủ

Chỉ một chút đong đưa

Khi sóng chiều đấn hát

Mặc trùng dương gần rú

Vẫn lặng yên mơ màng

Một ngày nào đó

Biển hoá nương dâu

Bãi bờ thành  đáy nước

Vỏ sò không sá kể

Ngày mai một buổi nào

Và dẫu nằm trong cát

Chẳng ghen gì mây cao

Vỏ sò đã quên hết

Nhục thân xưa của mình

Và những năm về trước

Đã đi cùng hư không

Mơ màng không xao xuyến

Lãng đãng không muộn phiền

Dâng mình cho nhịp điệu

Của bước dài Vô biên

Và một ngày nào đó

Vỏ sò ai nhặt lên

Sau một cuộc hoá thân

Hốt nhiên thành cúc áo

Nó sẽ không sầu não

Không một lần bận tâm

A vỏ sò!

Cầu vồng nằm trong cát

Chỉ một chút đong đưa

Khi sóng chiều đến hát ...

Bài thơ mang một chút dư vang của một bài haiku xưa

Cơn giông

Ô kìa vỏ ốc

Trống không

                            Yajin

(Kogarashi to

Narinu katatsumuri no

Utsusegal)

Chính vì trống không cho nên vỏ sò mới chứa trong nó niềm tịch liêu vô tận và nhịp điệu vô biên.

Vỏ ốc ấy cũng giống như thơ thiền trống không mà đầy đủ ba nghìn thế giới

Và ba nghìn thế giới ấy có thể bừng dậy hương thơm vì một chút nhụy hoa mơ

                                                          (Nguyệt san Giác Ngộ - số 91)

More...